Het gebruik van slaapmiddelen voor een periode langer dan twintig dagen steeg van 34,0% in 2023 naar 37,2% in 2025. Daarbij zijn er aanzienlijke verschillen tussen de regio’s; het percentage liep uiteen van 22,6 tot 57,0%. De regio’s met de hoogste percentage lagen in Friesland, Noord-Holland en Limburg.
In 2023 scoorden nog 29 regio’s 30% en lager, in 2024 nog maar vijftien. In 2025 bleef dit aantal stabiel, concludeert het IVM in de themarapportage Minderen en stoppen 2025, over het gebruik van slaapmiddelen, antidepressiva, hormonale anticonceptie, urologische spasmolytica en protonpompremmers (PPI’s).
Bespreken behandelduur
Volgens het IVM is het zeer belangrijk dat huisartsen en apothekers voorlichting blijven geven aan patiënten over de beperkte effectiviteit van slaapmiddelen en de nadelen, zoals slaperigheid overdag en bij kwetsbare ouderen cognitieve achteruitgang en verhoogd valrisico. Ook het vooraf bespreken van de behandelduur en het verhelderen van de verwachtingen van een patiënt kunnen bijdragen aan het voorkómen van langdurig gebruik. Een ander aandachtspunt ter preventie van langdurig gebruik betreft het omgaan met het aanvragen van herhaalrecepten. Het aanvragen daarvoor moet altijd via het spreekuur van de huisarts lopen, benadrukt het IVM.
Spasmolytica
Ook bij antidepressiva en urologische middelen is sprake van langdurig gebruik. In de tweede helft van 2025 gebruikte 51,4% van de patiënten van 70 jaar en ouder een spasmolyticum langer dan twaalf maanden. In 2024 was dit nog 50,8% van de gebruikers.
Verder concludeert het IVM dat in de periode 2019-2025 het aantal gebruikers van antidepressiva steeg van 540.000 naar 675.000. Ook het percentage patiënten dat deze middelen langer dan 24 maanden gebruikte steeg in die periode van 37% in 2019 naar 40,4% in 2025.
Maagklachten
Bij de maagzuurremmers ging het zelfs om 60% van de gebruikers die deze middelen langer gebruikte dan aanbevolen in de NHG-Standaarden, concludeert het IVM. Artsen schrijven maagzuurremmers voor als maagbeschermer, maar ook bij maagklachten. Richtlijnen adviseren het gebruik bij maagklachten te beperken tot maximaal vier weken.
In de tweede helft van 2025 gebruikten ruim 1,7 miljoen patiënten een maagzuurremmer voor andere redenen dan als maagbeschermer. Van hen gebruikte 60% de maagzuurremmer langer dan 180 dagen.
Positieve ontwikkeling
Volgens het IVM is er bij het gebruik van hormonale anticonceptiva sprake van een positieve ontwikkeling. Richtlijnen adviseren dat vrouwen op 52-jarige leeftijd stoppen met hormonale anticonceptiva; de gemiddelde leeftijd waarop vrouwen de menopauze bereiken is 51,6 jaar.
In 2025 gebruikten 13.500 vrouwen van 52 jaar en ouder nog hormonale anticonceptie, dat zijn er 3000 minder dan in 2024, een afname van 18%.
