Het aantal meldingen van euthanasie in Nederland steeg tussen 1999 en 2024 van ruim tweeduizend tot bijna tienduizend per jaar. Het aandeel van kanker als grondslag ten opzichte van het jaarlijkse aantal sterfgevallen daalde in dezelfde periode van 90% naar 54%. Andere grondslagen namen juist toe, waaronder een combinatie van aandoeningen, dementie, stapeling van ouderdomsaandoeningen en psychische aandoeningen.
De stijging van euthanasie hangt samen met veranderingen in de bevolking, zoals vergrijzing en het toenemend aantal patiënten dat langer met chronische aandoeningen leeft. Daarnaast leggen mensen meer nadruk op hun eigen wensen en keuzes, en sluiten religieuze overtuigingen euthanasie niet (langer) noodzakelijkerwijs uit, concluderen de drie ziekenhuizen in het kwalitatief-ethisch onderzoek dat zij in opdracht van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) hebben uitgevoerd.
Kwaliteit van sterven
Verder blijkt dat meer nadruk is komen te liggen op kwaliteit van leven en sterven, en zijn opvattingen over lijden rond het levenseinde veranderd. Voor veel burgers en zorgprofessionals geldt euthanasie als een verworvenheid en onderdeel van goede zorg rond het levenseinde.
Euthanasie is steeds zichtbaarder, bespreekbaarder en breder aanvaard, waardoor patiënten vaker hun eigen wensen en verwachtingen inbrengen bij zorgprofessionals. Tegelijkertijd bespreken zorgverleners de optie steeds vaker met hun patiënten, omdat zij inzetten op het tijdig bespreken van het levenseinde, aldus de onderzoekers.
Spanningsvelden
Het onderzoek laat ook zien dat er spanningsvelden zijn: zorgprofessionals ervaren dat patiënten en naasten regelmatig het idee hebben dat euthanasie een recht is, waardoor soms onrealistische verwachtingen ontstaan.
Tegelijkertijd lijkt bij patiënten en hun naasten de kennis over andere vormen van sterven achter te blijven. Daarom is het, volgens de onderzoekers, belangrijk om te blijven benadrukken dat euthanasie geen recht is.
Verder komt in het onderzoek naar voren dat druk op het zorgsysteem, zoals bezuinigingen en personeelstekorten in de ouderenzorg, wensen rond euthanasie in de hand kunnen werken of versterken. Goede en toegankelijke (palliatieve) zorg wordt daarom gezien als een essentiële voorwaarde voor een zorgvuldige uitvoering van de euthanasiewetgeving, aldus de onderzoekers.
