Met de Horizonscan Geneesmiddelen brengt het Zorginstituut iedere zes maanden in kaart welke innovatieve medicijnen mogelijk de komende twee jaar op de Europese markt verschijnen, en wat daarvan de impact kan zijn op patiënten en zorgkosten.
Een van de opvallendste ontwikkelingen in de nieuwste Horizonscan zijn, volgens het Zorginstituut, de PROTAC's (proteolysegerichte chimeras) en CELMoD's (cereblon E3 ligasemodulatoren), veelbelovende voorbeelden van gerichte eiwitafbraak, een nieuw concept bij het ontwerpen van medicijnen tegen kanker.
Veel bestaande geneesmiddelen werken door de activiteit van een ziekte-eiwit tijdelijk te remmen. Bij gerichte eiwitafbraak probeert het medicijn het betreffende eiwit daadwerkelijk af te breken.
PROTAC's en CELMoD's maken gebruik van het ubiquitine-proteasoomsysteem, een soort prullenbak van de cel. Daarbij wordt een eiwit gemarkeerd voor afbraak, waarna het wordt afgebroken.
Behandelingen
Volgens het Zorginstituut kan dit mechanisme van gerichte eiwitafbraak vooral interessant zijn bij ziekten waarbij bestaande behandelingen minder goed werken, bijvoorbeeld doordat het doeleiwit is veranderd of doordat tumorcellen resistent zijn geworden. In plaats van het eiwit af te remmen, wordt het uit de cel verwijderd.
De eerste PROTAC is inmiddels door de Amerikaanse FDA goedgekeurd: vepdegestrant voor de behandeling van een specifieke vorm van borstkanker. Een andere eiwitafbreker, BGB-16673, wordt onderzocht voor de behandeling van chronische lymfatische leukemie. Daarnaast zijn de CELMoD's iberdomide en mezigdomide in ontwikkeling voor de ziekte van Kahler, ook wel multipel myeloom genoemd.
Aflopen patenten
Naast innovatieve geneesmiddelen probeert het Zorginstituut ook zicht te krijgen op het aflopen van patenten van medicijnen en de mogelijke komst van generieken en biosimilars. Deze alternatieven kunnen zorgen voor meer concurrentie en mogelijk lagere kosten, stelt het Zorginstituut.
Om dit inzicht te ondersteunen ontwikkelt het International Horizon Scanning Initiative (IHSI), met hulp van het National Centre for Pharmacoeconomics en het Zorginstituut, een nieuw dashboard. ISHI is een samenwerkingsverband van acht verschillende landen, waaronder Nederland.
In een eerste overzicht in het dashboard (zie onderaan pagina) is een overzicht te zien van geneesmiddelen waarvoor binnen vijf jaar meer concurrentie wordt verwacht, waaronder golimumab, pertuzumab en eltrombopag.
Objectief overzicht
De Horizonscan Geneesmiddelen is in 2017 gestart als integraal, openbaar en zo objectief mogelijk overzicht van innovatieve medicijnen die op de Europese markt worden verwacht.
Daarnaast monitort de Horizonscan indicatie-uitbreidingen van bestaande geneesmiddelen. Hierdoor zijn patiënten, behandelaars, ziekenhuizen, zorgverzekeraars en overheidsorganen vroegtijdig op de hoogte van ontwikkelingen binnen het geneesmiddelendomein, aldus het Zorginstituut.
